Меню
16+

Сетевое издание «Кюре»

25.09.2019 10:21 Среда
Категория:
Если Вы заметили ошибку в тексте, выделите необходимый фрагмент и нажмите Ctrl Enter. Заранее благодарны!

Русская учительница на лезгинской земле. (В гостях у Тамары Ивановны Кособоковой)

В 20-30 годы прошлого года в Дагестан приехало много представителей русской интеллигенции. Именно тогда Дагестан нуждался в ускоренных преобразованиях, и образование имело огромное значение. Огромная помощь русских учителей способствовала ликвидации неграмотности в Дагестане, в том числе и в Сулейман-Стальском районе. Во всех аулах и городах была нехватка учительских кадров. Корреспонденты Касумкентского телевидения побывали в гостях у одной из таких русских учительниц -Тамары Ивановны Кособоковой. Трудовая деятельность этого человека была непосредственно связана с развитием подрастающего поколения.

Махачкъалада урус муаллим дишегьлидиз гуьмбет эцигнава. Ам урус муаллим дишегьлидин уьмуьрдиз, ада чIугур зегьметдиз, адаз акур четинвилериз гьуьрмет авунин лишан яз эцигнавайди я.

Яргъал тир 50-60-йисара Дагъустанда, гьа жергедай яз чи СтIал Сулейманан райондани, урус муаллимар тахьай хуьр амач жеди.

2017-йисан 12-июндиз Кьа-сумхуьрелни чпин кьадар-кьисмет СтIал Сулейманан райондихъ галаз алакъалу авур урус халкьдин векилриз стела ачухна.

Заз зи ихтилат гьахьтин са милайим, хуш къилихрин, пешедал рикI алай, исятда вич лайихлу пенсияда авай зегьметдин ветеран Касобокова (Велиева) Тамара Ивановнадикай ийиз кIанзава. Адан ери-бине Саратовский областдин Хвалинск шегьердай я. Тамара Ивановнадин буба военный, диде аялрин яслида тербиячи тир. Буба дяведиз фейила, Тамара дидени вах галаз Волгоградс­кий областдин Ка-мышин шегьердиз хъфена. Школа куьтягьай ам педучилищедиз кIелиз фена. Анаг акьалтIарай жегьил муаллим 1950-йисуз вичин дуст рушни галаз Дагъустандиз рекье твазва. Махачкъаладай ам Кьасумхуьруьн райондин Цмурдал сифтегьан классрин муаллим яз кIвалахал ракъурна. Лезги хуьре жегьил руш гуьгьуьллудаказ, хушвилелди кьабулна. Адаз хъсан кIвал жагъурна, яшамиш жедай шартIар тешкилна. Дагъустандиз акъатай Тамара Ивановнадиз садрани такур дагълар, рагар, дереяр, кьвалар-вацIар, гуьтIуь къекъвей-къекъвей рекьер, жуван дидедин фаз ухшар авачир лезги фу, хинкIар акуна. Сифте йикъалай къенин йикъал къведалди Тамара Ивановна­дин рикIелай лезги халкьдиз хас тир мергьеметлувал, мугьманпересвал, инсанпересвал, къайгъударвал алатзавач. Муаллимдиз гьуьрмет-хатур авай, гузвай мажибдихъ кьил хуьз жезвай.

Тамара Ивановнади неин­ки са гъвечIи классра, гьакI чIехи классрани урус чIалан тарсар тухвана, вучиз лагьайтIа, пешекарар бес жезвачир. Пешекарар бес тахьун себеб яз, Урусатдай атай муаллимар чIехи школайриз ракъурзавай. Гьа икI, 1953-йисуз ам Кьасумхуьруьн 2-нумрадин юкьван школадиз Алидхуьрел рекье туна. Жегьил муаллимди, гьина хьайитIани, вичиз хас тирвал гьакъисагъвилелди кIвалахна. 1953-йисуз адаз вичин уьмуьрдин бахтни жагъана. Ада кьасумхуьруьнви Фрунзедихъ галаз вичин кьадар-кьисмет сад авуна. Тамара Ивановнадиз 5 аял хьана.

Жегьил урус свас вичин гъуьлуьн диде-бубадиз гзаф кIандай. Абуру адаз лап гьуьрметдай. Адан шадвал яргъалди фенач. Фрунзе регьметдиз фена. Вири четинвилер Тамара Ивановнадал гьалтна. Амма ам руьгьдай аватнач. Ада аялар чIехи авуна. Абурукай жуьреба-жуьре пешейрин иесияр хьана.

КIвалах авур вири йисара ада анжах аферин алаз, лайихлувилелди зегьмет чIугуна, вичин вири къуватар жегьил несилдиз дуьз тербия гунал желбна.

Яргъал йисара, саки 31 йисуз, муаллимвиле кIвалахунай Велиева Тамара Ивановнадиз «Зегьметдин ветеран» лайихлу тIвар, В. И. Ленинан 100 йис тамам хьунин юбилейдин медаль, гьуьрметдин грамотаяр ганва.

1981-йисалай ам лайихлу пенсияда ава. Ада тарс гайи аялар къе, чIехи хьанва, гьарна сад ава, абуру чпин муаллимдиз чухсагъул лугь­узва.

Школади Тамара Ивановнадихъ галаз сих алакъа хуьзва. Шад мярекатриз адаз школадиз теклифзава. Зегь­метдин ветеранди жегьил муаллимриз ва акьалтзавай не­силдиз кIвалахунин сирер чирзава, жегьилриз несигьатар гузва. Муаллимри ва аялри ахьтин чпин агьсакъалдал дамахзава.

Алай вахтунда Тамара Ивановна гъвечIи рушахъ га­лаз яшамиш жезва. Адахъ 9 хтулни, ругуд птул ава. Ада абур чIехи ийиз ва тербия гуз куьмекзава.

Эхь, гьа ихьтин, рикIе ан­жах къени мурадарни къастар авай, къуни-къуншийри, хуьруьнвийри вичиз гьуьрметзавай дишегьли я Тама­ра Ивановна.

- Зун бахтлу инсан я, — лу­гьузва ада. — Заз яргъал Уру­сатдай атана Дагъустандин чилел, Лезги чилел, халисан бахт акуна. Заз туькIвей хизан, аялар, мукьвабур хьа­на. Мад идалай еке бахт авани?

Лезги чIалалди михьидаказ рахазвай, лезги халкьдин арада яшамиш жезвай Тама­ра Ивановна вичин кьадар-кьисметдал гзаф рази я.

Яргъал Урусатдай атана, Дагъларин уьлкведа намуслувилелди зегьмет чIугунай Тамара Иановна хьтин кьегьал дишегьлийриз баркалла!

Къуй куь руьгьдин хцивал, къастарин экуьвал мадни артух хьурай, гьуьрметлу Тамара Ивановна!

Асият Мусаева

Добавить комментарий

Добавлять комментарии могут только зарегистрированные и авторизованные пользователи. Комментарий появится после проверки администратором сайта.

24